Wat is er met dat deurpaneel?

EEN VROUWELIJK OOG VAN GOD EN EEN UIL

Wie langs de Oliemolen loopt kan ter hoogte van het nummerbord aan de voorkant nog een paar verfstreken zien. De kunstenaars rond Jan van Puijenbroeck hebben de gevel als palet gebruikt. Menig schilderij is om of rond de Oliemolen gemaakt.

Binnen hebben ze ook hun sporen achtergelaten. Oud bewoners spreken over de geschilderde deuren die er waren. Gelukkig is een paneel van een deur gered en bevindt zich in privé bezit. Volgens de overlevering hebben de leerlingen van Jan van Puijenbroeck onder zijn leiding dit paneel samen geschilderd. We zien aan de ene kant een oog van God dat wel erg vrouwelijke trekken heeft en aan de andere zijde een uil omgeven door attributen. Teksten geven toelichting en helpen bij de interpretatie van de betekenis van dit paneel. De stijl is minder impressionistisch en meer klassiek in kleurgebruik en verfstreek. Ook het kleurgebruik is realistischer en traditioneler dan in de schilderijen van Jan van Puijenbroeck en zijn leerlingen.

Een oog van God vond men vroeger heel vaak in huizen als een soort mens let op wat je doet, God ziet alles. Het oog op het deurpaneel wordt begeleid met de tekst : “Wat gij ook voor menschenoog verbergt God ziet“. Dit paneel was aan de buitenkant van de deur en dus zichtbaar voordat men het atelier binnenkwam. Aan de binnenzijde is in het midden een uil zittend op een standaard afgebeeld omgeven door allerlei attributen. Hij kijkt de bezoeker aan. Er zijn een bril, een veer, een blaker met een gedoofde kaars, een kijker, een zandloper en opengeslagen boeken afgebeeld. Linksboven is in een vierkant de tekst te lezen “ Wat baedt keyker ofte bril als uyl niet sien en wil”. Er is een spreekwoord Wat baadt kaars en bril als uil niet zien en wil. Het betekent dat het nutteloos is iemand voor te lichten als hij niet zien en wil. De uil, kaars en bril zijn duidelijk aanwezig.                                  Tegelijkertijd komen een aantal van deze attributen vaker voor op zeventiende Hollandse schilderijen, een periode in de kunst die door Jan van Puijenbroeck wordt bewonderd. De gedoofde kaars, zandloper en opengeslagen boek verwijzen dan naar de eindigheid van het leven, de dood. Het zijn tevens waarschuwingen om je bewust te zijn dat de dood elk moment kan toeslaan en niet te losbandig te leven, niet alleen maar bezig te zijn met materie vergaren.

_MG_7525       _MG_7526

 

Kortom dit paneel past binnen de beginjaren van de vorige eeuw in die zin dat een schilderij of afbeelding van het oog van God vaker in huizen te vinden was als aansporing om je bewust te zijn dat God alles zag en dat het leven eindig is. Tevens heeft dit paneel een didactische kant oproepend om open te staan voor de lessen van de meester Jan van Puijenbroeck, maar als je niet openstaat zijn ze nutteloos.

Gelukkig is dit paneel bewaard. Door het te fotograferen en het op de website te plaatsen is het nu voor een groter publiek toegankelijk. Het is een immers een uniek onderdeel van de geschiedenis van de Meerssense School.